“ျပည္တြင္းႏွင့္ ျပည္ပ ပညာသင္ၾကားစနစ္ ကြာျခားခ်က္“
ဗုဒၶတရားေတာ္မ်ားကုိ ျမန္မာျပည္က သင္ၾကားပုံစနစ္မွာ ဗုဒၶ၏ဆုိလုိခ်က္အတုိင္း အနက္၊ အဓိပ္ပါယ္မ်ားကုိ အတိအက်အမွန္အကန္ သိျမင္ဖုိ႔ သင္ၾကား၊ ေလ့လာရျခင္း ျဖစ္သည္။
ႏုိင္ငံျခားသင္ၾကားနည္းစနစ္က ဗုဒၶတရားေတာ္မ်ားအေပၚ ကုိယ္ပုိင္အေတြးအေခၚျဖင့္ ေ၀ဖန္ပုိင္းျခားကာ ေလ့လာသင္ၾကား ရတာပါ။
ဗုဒၶတရားေတာ္မ်ားအေပၚ ကုိယ္ပုိင္အေတြးအေခၚႏွင့္ ေ၀ဖန္ပုိင္းျခားပီး ေလ့လာ၍ မရပါ။ ေ၀ဖန္စရာလည္း မလုိပါ။ ရဟႏၱာမေထရ္ၾကီးမ်ားကုိယ္တုိင္ သံဃာယနာ(၆)ၾကိမ္တင္ကာ အတည္ျပဳျပီးထာသည့္အတြက္ေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။
လူသားတုိ႔၏စိတ္ခံစားမႈႏွင့္ တုိးတက္မႈ (အပုိင္း-၁)
ေခတ္သစ္ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာမႈအရ လူသားတုိ႕၏ဦးေႏွာက္ကုိ ေလ့လာၾကည့္တဲ့အခါမွာ ဦးေႏွာက္၏အသြင္သဏၭာန္ (၂)မ်ိဳး ေတြ႕ရွိခဲ့ၾကသည္။ လူသားတုိ႔၏ ဦးေႏွာက္အသြင္သဏၭာန္ (၂)မ်ိဳးဟူသည္မွာ ၁။ ခႏၶာကုိယ္၏ဘယ္ဖက္ျခမ္းကုိ ဦးေႏွာက္၏ညာဘက္ျခမ္းက ၾကီးစုိးျခင္းႏွင့္ ၂။ ခႏၶာကုိယ္၏ညာဘက္ျခမ္းကုိ ဦးေႏွာက္၏ဘယ္ဖက္ျခမ္းက ၾကီးစုိးျခင္း ဟူ၍ျဖစ္ပါသည္။
ဆုိလုိသည္မွာ လူသားတုိ႔၏အသိညာဏ္ကုိ ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာေလ့လာလုိက္ေသာအခါ ခႏၶာကုိယ္ရဲ႕ ဘယ္ဖက္ျခမ္းကုိ အုပ္ခ်ဳပ္ခ်ယ္လွယ္ေသာ အလုပ္ကုိ ဦးေႏွာက္ရဲ႕ ညာဘက္ျခမ္းက ျပဳလုပ္သည္“ဟူေသာ သေဘာတရား ရႈ႕ေဒါင့္ႏွင့္ ခႏၶာကုိယ္ရဲ႕ ညာဖက္ျခမ္းကုိ အုပ္ခ်ဳပ္ခ်ယ္လွယ္ေသာ အလုပ္ကုိ ဦးေႏွာက္ရဲ႕ ဘယ္ဖက္ျခမ္းက ျပဳလုပ္သည္“ ဟူေသာ သေဘာတရား ရႈ႕ေဒါင့္ တုိ႕ျဖစ္ၾကသည္။
အဆုိပါ လူသားတုိ႔၏ဦးေႏွာက္ပုိင္းဆုိင္ရာ သေဘာတရားႏွစ္မ်ိဳးကုိ အသီးအသီး ေနရာခ်ထားမည္ဆုိလွ်င္ တစ္ဖက္ေသာ ဦးေႏွာက္တစ္ျခမ္းသည္ စိတ္ထိခုိက္လႈပ္ရွားမႈ၊ စိတ္ခံစားမႈႏွင့္ သက္ဆုိင္ကာ ဆက္စပ္ပတ္သက္ေနျပီး (Emotional aspect) အျခားတစ္ျခမ္းသည္ အသိညဏ္ပုိင္းႏွင့္ သက္ဆုိင္ကာ ဆက္စပ္ပတ္သက္ေန၏ (Intellectual aspect)။ ဤအျမင္ ဤသေဘာတရားႏွစ္မ်ိဳးသည္ လူသားတုိင္း၏ဘ၀ျဖစ္စဥ္မွာ အလြန္ပင္ အေရးပါလေပသည္။
ဗုဒၶ၀ါဒ၌လည္း တုိးတက္ေသာလူသားတုိ႔၏ပင္ကုိယ္စရုိက္ ႏွစ္မ်ိဳးႏွစ္စားကို ေလ့လာေတြ႕ရွိရေလသည္။
၎တုိ႔မွာ …
၁။ ကရုဏာ compassion ႏွင့္
၂။ ပညာ wisdom တုိ႕ပင္ ျဖစ္ၾကပါသည္။
Compassion ကရုဏာဟူသည္မွာ လူသားတုိ႔၏ပင္ကုိယ္စရုိက္ စိတ္ခံစားမႈပုိင္းဆုိင္ရာ သေဘာတရားမ်ား ျဖည္းညင္းညင္သာစြာ တစ္ဆင့္ျခင္း တုိးတက္မႈပင္ျဖစ္ေပသည္။ အသိညာဏ္၏ ျဖည္းညင္းညင္သာေသာ အဆင့္အဆင့္တုိးတက္မႈကုိ wisdom ပညာဟု ေခၚဆုိသည္။
ကြ်ႏု္ပ္တုိ႕ လူသားတစ္ေယာက္ခ်င္းစီ၏ အသြင္သဏၭာန္ကုိ ခြဲျခမ္းေလ့လာၾကည့္သည့္အခါမွာ အုပ္စုငါးခု ရရွိလာပါသည္။ ၎ကုိ ခႏၶာ(၅)ပါးဟု ဆုိပါသည္။ ၁။ ရုပ္ matter, ပုံသဏၭာန္ form ၂။ ေ၀ဒနာ ခံစားျခင္း feeling ၃။ သညာ မွတ္သားျခင္း perception ၄။ သခၤါရ ျပဳျပင္စီရင္ျခင္း disposition ႏွင့္ ၅။ ၀ိညာဏ ၀ိညာဥ္ conseiousness စိတ္-ဟူ၍ ျဖစ္ၾကသည္။
ခႏၶာ(၅)ပါးတုိ႔တြင္ ရုပ္ (သုိ႔) အသြင္သဏၭာန္သည္ လူသားစု၏ကုိယ္ခႏၶာႏွင့္ ျပင္ပေလာကအေတြ႔အထိကုိ ကုိယ္စားျပဳေလသည္။ အာရမၼဏ-ဟုဆုိရေသာျပင္ပေလာက အာရုံခံအေၾကာင္းတရားမ်ားႏွင့္ အာယတန-ဟုေခၚဆုိေသာအာရုံတုိ႔ ေပါင္းဆုံေတြ႔မိခ်ိန္ ပုဂၢိဳလ္တစ္စုံတစ္ဦးသည္ အရာ၀တၳဳတစ္ခုခုကုိ သတိထားသိရွိသြားေလသည္။
ဥပမာအားျဖင့္ မ်က္စိႏွင့္ ရုပ္-အဆင္းသဏၭာန္တုိ႔ ဆုံေတြ႕ခ်ိန္ ျမင္သည့္စိတ္သည္ ျဖစ္ေပၚလာပါေတာ့သည္။ အလြန္ထူးဆန္းလေပသည္။ မ်က္စိသည္ ရုပ္ ျဖစ္သည္။ သူခ်ည္းသက္သက္ မျမင္ႏုိင္ေပ။ ဟုိတစ္ဖက္မွာ ရုပ္-အဆင္းသဏၭာန္သည္လည္း ရုပ္ပင္ ျဖစ္သည္။ သူခ်ည္းသက္သက္လည္း မျမင္ႏိုင္ပါ။ ဒါေပသိ ၎တုိ႔ မ်က္စိႏွင့္ အဆင္း ထိပ္တုိက္ေတြ႕မိသည့္အခါ ၾကည့္သူမွာ ျမင္သည့္စိတ္ ျဖစ္ေပၚလာရေပသည္။ ျမင္သည့္စိတ္သည္ ရုပ္တရား မဟုတ္ပါေပ။ ရုပ္ႏွင့္ရုပ္ခ်င္းခ်င္းေတြ႕ေတာ့ နာမ္ျဖစ္သြားသည္။ အံ့ဖြယ္တည္း။ ဤဥပမာကုိလည္း ရႈ႕ဦးေလာ့ မီးခ်က္ဆံထဲမွာ မီးမရွိပါ။ မီးခ်က္ခံ ယမ္းျပားတြင္း၌လည္း မီးမရွိပါ။ သူတုိ႔ႏွစ္ခု ဒီအတုိင္းေနပါက ဘာမွ ျဖစ္မလာပါ။ ဒါေပသိ မီးခ်က္ဆံႏွင့္ ယမ္းျပား ခတ္မိခ်ိန္ “ဟုန္း“ မီးထေတာက္ေလေတာ့သည္။ မီးသည္ ဘယ္က လာပါသနည္း။ မီးသည္ ရုပ္တရား ျဖစ္၏။ ရုပ္ႏွင့္ ရုပ္ျခင္း ေတြ႕ထိလွ်င္လည္း ရုပ္တစ္ခု ျဖစ္ေပၚတတ္ေၾကာင္း မွတ္သားမိပါသည္။ စိတ္ထဲမွာ ေတြးေနသည္။ မေန႔က ငါခံလုိက္ရသည္။ ဒီေကာင္းကုိ လက္စားေခ်ရမည္။ စိတ္ဆုိး စိတ္ယုတ္မ်ားႏွင့္ တစ္ဖက္ရန္သူဟူေသာ ရုပ္တရာတုိ႔ ေတြ႕ဆုံေတာ့သည္။ ထုိအခါ ေဒါသမီး၊ အာဃာတမီးမ်ား ေပၚထြက္လာပီး ည၌ အိပ္မေပ်ာ္ ျဖစ္ေနသည္။ စိတ္-ေဒါသ၊ အာဃာတမ်ားကား နာမ္တရား ျဖစ္သည္။ နာမ္ႏွင့္ ရုပ္ စိတ္ကူးထဲမွာ ထိေတြ႕ခ်ိန္ နာမ္တရား ျဖစ္ေပၚသည္။
ထုိကဲ့သုိ႔ မ်က္စိ၊ အဆင္းႏွင့္ ျမင္သိစိတ္တုိ႔ သုံးပြင့္ဆုိင္ ျဖစ္ေပၚလာဖုိ႔ရန္ ေအာက္ပါအေၾကာင္းတရား (၃)မ်ိဳး ေတြ႕ဆုံျခင္း မရွိမူ၍ လူသားတုိ႔၏စိတ္ခံစားမႈ ျဖစ္ေပၚျခင္း မရွိႏုိင္ေပ။ အဆုိပါ အေၾကာင္းတရားမ်ားသည္ အျမဲတမ္း အတူတကြ ေပါင္းဆုံ၍သာလွ်င္ ျဖစ္ေပၚေနသည္။
၎တုိ႔မွာ
၁။ အာယတန (၆)ပါး၊ ၂။ ၎ႏွင့္ဆုိင္ရာအသီးသီးအာရုံ၊ ၃။ ၀ိညာဏ္(၆)ပါး
စကၡာယတန = မ်က္စိ၊ ရူပါရမၼဏ= ရုပ္အဆင္းသဏၭာန္၊ စကၡဳ၀ိညာဏ= ျမင္သိစိတ္
ေသာတာယတန= နား၊ သဒၵါရမၼဏ= အသံ၊ ေသာတ၀ိညာဏ= ၾကားသိစိတ္
ဃာနာယတန= ႏွာေခါင္း၊ ဂႏၶာရမၼဏ= အနံ႔၊ ဃာန၀ိညာဏ= နံသိစိတ္
ဇိ၀ါွယတန= လွ်ာ၊ ရသာရမၼဏ= အရသာ၊ ဇိ၀ွါ၀ိညာဏ= လွ်က္သိစိတ္
ကာယာယတန= ကုိယ္၊ ေဖာ႒ဗာရမၼဏ= အေတြ႔အထိ၊ ကာယ၀ိညာဏ= ေတြ႔သိစိတ္
ဓမၼာယတန= စိတ္(နာမ္)၊ ဓမၼာရမၼဏ= ေစတသိက္၊ မေနာ၀ိညာဏ= စိတ္သိ တုိ႔ပင္ျဖစ္ၾကသည္။
အထက္ပါ အေၾကာင္းတရားသုံးမ်ိဳး အတူတကြ ျဖစ္ေပၚလာဖုိ႔ရန္ ၾကားခံတစ္ခုက ဆက္သြယ္ေပးရသည္။ ၎မွာ ဖႆပင္ ျဖစ္သည္။ ဖႆသည္ အထက္ပါအေၾကာင္းတရားမ်ား ျဖစ္လာရန္ ထိေတြ႕ဆက္သြယ္ေပသည့္ အခါမွာ လူသားစု၏စိတ္၀ယ္ ခံစားမႈအသစ္ျဖစ္ေပၚလာသည္။ ထုိခံစားမႈသည္ တခါတရံ သာယာစရာ ျဖစ္ေသာ္ကား ျဖစ္ႏုိင္သည္။ တခါတရံ မသာမယာ ျဖစ္ေသာ္ကား ျဖစ္ႏုိင္သည္။ တခါတရံ စိတ္ခံစားမႈမွာ ေပ်ာ္ေနမည္။ တခါတရံ စိတ္ခံစားမႈမွာ ဆင္းရဲေနမည္။ တခါတရံ အမ်ိဳးမ်ိဳး စိတ္ထဲမွာ ေရာေထြးေနမည္။ ထုိစိတ္ခံစားမႈကုိ လူသားစု၏မွတ္ညာဏ္တြင္ သိမ္းဆည္းထားျခင္း ခံရသည္။ စိတ္တြင္ ေတးမွတ္ထားသည္။ မွတ္တမ္းတင္ထားသည္။ ေနာင္တစ္ခ်ိန္ အသုံးျပဳရန္ လုိအပ္ခဲ့လွ်င္ လြယ္ကူစြာ ျပန္လည္မွတ္မိေအာင္ ခံစားမႈတစ္ခုခ်င္းစီအလုိက္ အေသးစိတ္ မွတ္ညာဏ္တြင္ သိမ္းဆည္းထားသည္။ လူသားတုိ႔၏မွတ္ညာဏ္တြင္ မေရတြက္ႏုိင္ေသာ အေၾကာင္းအရာမ်ား မွတ္တမ္းတင္ထားတတ္သည္။ တစ္ခ်ိဳ႕လူသားစုတြင္ မွတ္ညာဏ္အားနည္းသည္အတြက္ မွတ္တမ္းမ်ား ခဏတြင္း ေပ်ာက္ပ်က္သြားတတ္သည္။ တခါတရံ အလြယ္တကူ မွတ္တမ္းမတင္ႏုိင္ေပ။ မွတ္သားမိေအာင္ ဇြတ္အတင္း ၾကိဳးစားသည့္အခါ လူသားတုိ႔၏ ဦးေႏွာက္ပုိင္း မီးျမိဳက္ခံရသကဲ့သုိ႔ ပူေႏြးလာတတ္သည္။ တခါတရံ ႏွလုံးသြင္းမိခ်ိန္ မွတ္သားထားသည့္ အေၾကာင္းအရာမ်ား မၾကာမၾကာ တုိးေ၀့ေပၚထြက္လာတတ္သည္။
ဤကဲ့သုိ႔ ခံစားမႈႏွင့္ မွတ္သားထားသည့္အရာမ်ား မၾကာမၾကာ အဆက္သြယ္လုပ္သည့္အခါ လူသားတုိ႔စိတ္သည္ အဆင့္ဆင့္ ေျပာင္းလဲသြားသည္။ ျပဳျပင္စီရင္ခံရျပီးသည့္အခါ ေနာက္ဆုံးမွာေတာ့ အရာရာကုိ သိရွိခံစားနားလည္တတ္ေသာ အသိညာဏ္သည္ ညင္သာစြာ ျဖစ္ေပၚလာသည္။
အထက္ျဖစ္စဥ္အရ အႏွစ္ခ်ဳပ္လုိက္လွ်င္ အကြ်ႏု္ပ္တုိ႔၏ခႏၶာငါးပါးကုိ ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာေလ့လာသည့္အခါ ခံစားျခင္း= ေ၀ဒနာႏွင့္ မွတ္သားျခင္း=သညာတုိ႔သည္ စိတ္ခံစားမႈဆုိင္ရာ Emotional aspect ကုိ ကုိယ္စားျပဳေလသည္။ ျပဳျပင္စီရင္ျခင္း= သခၤါရႏွင့္ စိတ္၀ိညာဏ္တုိ႔သည္ Intellectual aspect ကုိ ကုိယ္စားျပဳေလသည္။
အပုိင္း(၂) ဆက္ရန္
